W samym sercu Wielkopolskiego Parku Narodowego, w miejscowości Jeziory pod Mosiną, działa Ośrodek Muzealno-Dydaktyczny, który od 1998 roku przybliża odwiedzającym bogactwo lokalnej przyrody. To miejsce łączy funkcje muzeum przyrodniczego, centrum edukacji ekologicznej i punktu wyjściowego do eksploracji jednego z najstarszych parków narodowych w Polsce. Budynek sam w sobie ma ciekawą, choć mroczną historię – w czasach okupacji służył jako rezydencja namiestnika Kraju Warty Arthura Greisera.
- interaktywna mapa parku
- bogate dioramy ekosystemów
- kolekcja ptaków z regionu
- różnorodność owadów i motyli
- idealne przed spacerem po parku
Muzeum Przyrodnicze w sercu Wielkopolskiego Parku Narodowego
Historia placówki sięga właściwie 1952 roku, kiedy w Puszczykowie powstało pierwsze Muzeum Przyrodnicze – na pięć lat przed oficjalnym utworzeniem Wielkopolskiego Parku Narodowego. Inicjatorami byli ludzie zakochani w lokalnej przyrodzie: nadleśniczy Gustaw Spława-Neyman, leśniczy Antoni Wiśniewski i Józef Kostyrko z Instytutu Badawczego Leśnictwa. Przez dziesięciolecia zbierano eksponaty, dokumentowano florę i faunę, budowano kolekcje.
W 1998 roku zbiory przeniesiono do Jezior. Stary budynek w Puszczykowie był w kiepskim stanie technicznym, a siedziba dyrekcji parku oferowała znacznie lepsze warunki. Tak powstał Ośrodek Muzealno-Dydaktyczny, który działa do dziś.
Co można zobaczyć w czterech salach muzealnych
Ekspozycja rozłożona jest na czterech salach, z których każda ma swój wyraźny temat. W pierwszej sali uwagę przyciąga duża mapa plastyczna parku – świetny sposób, żeby zorientować się w terenie przed wyruszeniem na szlak. Znajdziemy tu też informacje o historii starań o utworzenie parku, pomnikach przyrody i podstawowych ekosystemach tego obszaru.
Druga sala skupia się na ekosystemach leśnych i wodnych. Dioramy pokazują fragmenty lasu z jego mieszkańcami – można zobaczyć, jak wygląda naturalne środowisko saren, lisów czy dzików. Szczególnie ciekawe są podświetlone kasetony przedstawiające dwa typy jezior: eutroficzne, które stopniowo zarastają, oraz głębokie z charakterystycznymi strefami pionowymi. To dobry punkt wyjścia do zrozumienia, dlaczego jeziora w parku wyglądają tak, jak wyglądają.
Trzecia sala to królestwo ptaków. W gablotach czeka bogata kolekcja ptasich okazów – gatunków, które można spotkać na terenie Wielkopolskiego Parku Narodowego. Ekspozycja ma układ systematyczny, więc łatwo odnaleźć interesujący gatunek. Na ścianach wiszą plansze informujące o wędrówkach ptaków, formacjach w locie i różnych typach budek lęgowych. Jest też kolekcja jaj ptasich – nie każdy wie, jak bardzo różnią się one wielkością i ubarwieniem.
Czwarta sala należy do owadów. To tutaj można zobaczyć zarówno szkodniki niszczące drzewostany iglaste i liściaste, jak i gatunki objęte ochroną. Osobną część stanowi bogata kolekcja motyli – kolorowa i efektowna. Są też owady związane ze środowiskiem wodnym, co pokazuje, jak różnorodne są siedliska w parku.
Zwiedzanie całego muzeum zajmuje około 30 minut, co czyni je idealnym punktem programu przed dłuższym spacerem po parkowych szlakach. Ekspozycja nie jest ogromna, ale starannie dobrana – pokazuje to, co naprawdę charakterystyczne dla tego obszaru.
Leśna Szkoła i programy edukacyjne dla dzieci
Ośrodek to nie tylko muzeum. Działa tu Leśna Szkoła, która prowadzi zajęcia głównie dla uczniów szkół podstawowych, choć program dostosowuje się też do potrzeb młodzieży ze szkół średnich. Typowe zajęcia trwają około czterech godzin i łączą teorię z praktyką – po zwiedzeniu muzeum uczestnicy wyruszają w teren.
Program edukacyjny obejmuje gry i zabawy, podczas których dzieci poznają świat roślin i zwierząt parku. Są konkursy plastyczne, filmy o tematyce przyrodniczej i oczywiście spacery po ścieżkach dydaktycznych. Zajęcia prowadzone są przez zespół pracowników Działu Dydaktycznego, którzy doskonale znają lokalną przyrodę i potrafią przekazać wiedzę w przystępny sposób.
To dobra opcja dla szkół planujących wycieczkę – zamiast bezładnego wędrowania po lesie, dzieci otrzymują uporządkowaną wiedzę i konkretne zadania do wykonania. Zajęcia uwzględniają wiek uczestników, więc najmłodsi nie będą się nudzić skomplikowanymi wykładami, a starsi dostaną materiał na swoim poziomie.
Ścieżki dydaktyczne wokół Jezior
W Wielkopolskim Parku Narodowym wyznaczono cztery ścieżki dydaktyczne, a jedna z nich biegnie bezpośrednio przy Ośrodku w Jeziorach. To krótka trasa z tablicami informacyjnymi, która pozwala poznać przyrodę w bezpośrednim otoczeniu siedziby parku. Inne szlaki prowadzą z Osowej Góry do Jezior, z Osowej Góry nad Jezioro Budzyńskie oraz z Puszczykowa do Kątnika (tzw. Nadwarciańska ścieżka dydaktyczna).
Ścieżka z Osowej Góry do Jezior to dłuższa trasa, która prowadzi czerwonym szlakiem przez różne typy siedlisk. Po drodze można zobaczyć charakterystyczne rośliny runa leśnego, przejść brzegiem Jeziora Góreckiego i dotrzeć do siedziby WPN. To dobry sposób, żeby zobaczyć, jak zmienia się krajobraz i roślinność w zależności od wilgotności gleby i nasłonecznienia.
Zadaniem tych ścieżek jest przekazywanie wiedzy o przyrodzie i zjawiskach w niej zachodzących w nawiązaniu do konkretnych przykładów w terenie. Tablice informacyjne nie zawierają suchych opisów – pokazują, co akurat rośnie obok, jakie zwierzęta tu żyją i dlaczego ten fragment lasu wygląda właśnie tak.
Historia budynku – od Graiserówki do centrum edukacji
Jeziory to część Mosiny położona w samym sercu Wielkopolskiego Parku Narodowego, nad Jeziorem Góreckim. Pierwsze wzmianki o osadzie należącej do właścicieli Górki pojawiają się w połowie XIV wieku. Na początku XX wieku na mapach pojawia się leśniczówka Forsterei Seeberg, w której okolicy powstała później rezydencja Arthura Greisera.
Podczas okupacji niemieckiej miejsce to nazywano Graiserówką – tu znajdowała się siedziba namiestnika Kraju Warty. Po wojnie budynek został splądrowny przez wojsko radzieckie, a następnie umieszczono w nim dom dziecka i sanatorium zapobiegawcze dla dzieci chorych na gruźlicę. Z czasem obiekt przejęła dyrekcja Wielkopolskiego Parku Narodowego, a od 1998 roku działa tu Ośrodek Muzealno-Dydaktyczny.
Historia budynku jest mroczna, ale jego obecna funkcja całkowicie odwraca sens tego miejsca – zamiast symbolu okupacji, mamy centrum edukacji przyrodniczej dostępne dla wszystkich.
Dla kogo i kiedy warto przyjechać do Jezior
Ośrodek to miejsce przede wszystkim dla rodzin z dziećmi w wieku szkolnym i grup zorganizowanych. Jeśli dziecko interesuje się przyrodą, zwierzętami czy po prostu lubi spacery po lesie, będzie zadowolone. Muzeum nie jest wielkie ani spektakularne, ale pokazuje konkretnie to, co można spotkać w okolicy – a potem można to wszystko zobaczyć na żywo podczas spaceru.
Dobrze sprawdzi się też jako punkt wyjścia do dłuższej wycieczki po parku. Po zwiedzeniu muzeum warto wyruszyć na jedną ze ścieżek dydaktycznych lub po prostu pospacerować brzegiem Jeziora Góreckiego. W okolicy jest kilka ciekawych punktów – ruiny zameczku Klaudyny Potockiej na Wyspie Zamkowej, wieże widokowe, a także inne ścieżki tematyczne.
Dla osób szukających spektakularnych atrakcji czy interaktywnych wystaw multimedialnych to może być za skromne. Ośrodek ma charakter tradycyjnego muzeum przyrodniczego z gablotami, dioramami i planszami informacyjnymi. Ale jeśli ktoś ceni sobie kontakt z naturą i chce lepiej zrozumieć otaczający krajobraz, znajdzie tu solidną dawkę wiedzy.
Informacje praktyczne – godziny, ceny, dojazd
Ośrodek Muzealno-Dydaktyczny znajduje się w Jeziorach pod adresem: 62-050 Mosina, Jeziory. Kontakt telefoniczny: (0-61) 89-82-323 lub 061/813-6299, 813-2206. Adres e-mail: [email protected]. Szczegółowe informacje o godzinach otwarcia i cenach biletów najlepiej sprawdzić bezpośrednio w ośrodku lub na stronie Wielkopolskiego Parku Narodowego (wielkopolskipn.pl), ponieważ mogą się zmieniać w zależności od sezonu.
Dojazd samochodem: z Poznania kierunek Mosina, następnie drogą przez park w stronę Jezior. Jest parking przy ośrodku. Dojazd komunikacją publiczną jest utrudniony – Jeziory to niewielka miejscowość w środku parku, więc najwygodniej dojechać do Mosiny, a stamtąd rowerem lub pieszo (około 5-6 km).
Na zwiedzanie samego muzeum wystarczy pół godziny, ale warto zaplanować co najmniej 2-3 godziny, żeby przejść się jedną ze ścieżek dydaktycznych i zobaczyć okolicę. Jeśli ktoś chce uczestniczyć w programie edukacyjnym Leśnej Szkoły, należy liczyć się z czterema godzinami zajęć – najlepiej wcześniej umówić się telefonicznie lub mailowo.
W okolicy jest kilka innych atrakcji wartych uwagi: Ośrodek Edukacji Leśnej Łysy Młyn (z ekspozycją poświęconą martwemu drewnu i organizmom je zasiedlającym), wieże widokowe na Gliniankach w Mosinie, wieża ornitologiczna na Trzcielińskim Bagnie czy ścieżka „Na tropach lądolodu”, która opisuje tajemnicze eratyki, kemy i ozy pozostawione przez lodowiec. Można to połączyć w całodniową wycieczkę po Wielkopolskim Parku Narodowym.